Emissievrij aanbesteden op het water: waar staan we?

Overheden verduurzamen hun inkoop in hoog tempo. Op land zijn de eisen aan emissieloos materieel al concreet. Op het water is het beeld wisselender, maar de richting is dezelfde. Een overzicht van wat er nu geldt en wat u als opdrachtgever kunt vragen.

Schoon en Emissieloos Bouwen

Het convenant Schoon en Emissieloos Bouwen (SEB) is op 23 november 2023 gesloten en loopt tot eind 2030. Het Rijk, de provincies, twaalf gemeenten, de Unie van Waterschappen, ProRail, TenneT, Gasunie en brancheorganisaties doen mee. Het doel voor 2030 is 60 procent minder stikstofuitstoot ten opzichte van 2018 en 0,4 megaton minder CO₂. Voor lichte mobiele werktuigen geldt vanaf 2028 dat ze volledig emissieloos moeten zijn; voor middelzware en zware werktuigen in 2035.

Varend materieel valt er expliciet onder, maar alleen als het wordt ingezet bij bouwwerkzaamheden op het water, zoals kraan- en baggerschepen. Dagelijks onderhoud valt erbuiten. In het convenant staat wel dat uitbreiding naar werk buiten de bouw wordt onderzocht. Voor het verwijderen van drijfvuil is SEB dus geen verplichting, maar wel een duidelijke richting.

Amsterdam: uitstootvrije pleziervaart in het centrum

Sinds 1 april 2025 mogen pleziervaartuigen met een verbrandingsmotor niet meer varen in het Amsterdamse centrumgebied, binnen en inclusief de Singelgracht. Er gelden uitzonderingen voor enkele doorvaartroutes en een overgangsregeling voor houders van een bepaald vignet. De Raad van State wees in februari 2026 een verzoek om het verbod op te schorten af.

Utrecht vervangt dieselboten voor waterbeheer

De gemeente Utrecht bouwt haar vloot om naar acht volledig elektrische schepen. In oktober 2025 kwamen twee nieuwe elektrische schepen in de vaart, en ook de drie kleine dieselboten waarmee het oppervlaktewater wordt schoongehouden worden vervangen.

Het Rijk als voorloper

In de Green Deal Zeevaart, Binnenvaart en Havens uit 2019 is afgesproken dat de binnenvaart in 2030 40 tot 50 procent minder CO₂ uitstoot dan in 2015, met 150 emissieloze binnenvaartschepen. Rijkswaterstaat wil met de Rijksrederij, ongeveer honderd schepen, als launching customer optreden voor emissieloze schepen.

Wat betekent dit voor uw aanbesteding?

Voor vaartuigen en werkschepen zijn er nog geen specifieke landelijke criteria voor maatschappelijk verantwoord inkopen. U formuleert de eisen dus grotendeels zelf. Bij werk op het water helpt het om te vragen naar:

• Uitstoot per vaaruur, inclusief hoe en waar wordt geladen.
• Geluid, zeker in binnensteden en bij woonboten.
• Rapportage over resultaat en verbruik per inzet, zodat duurzaamheid aantoonbaar is.
• Zero-emissie als gunningscriterium in plaats van alleen als wens, zodat emissievrije aanbieders een eerlijke kans krijgen.

Bronnen

• Convenant Schoon en Emissieloos Bouwen (2023)
• Gemeenteblad Amsterdam 2024, nr. 178119: uitstootvrije pleziervaart centrumgebied
• Raad van State, uitspraak 17 februari 2026
• Gemeente Utrecht, Utrecht krijgt twee nieuwe elektrische schepen (oktober 2025)
• Rijksoverheid, Werken aan een schone binnenvaart
• SWZ Maritime, overheid als launching customer (2020)