Kaderrichtlijn Water 2027: wat betekent het voor gemeenten en waterschappen?

De Kaderrichtlijn Water (KRW) is de Europese richtlijn die vraagt om oppervlakte- en grondwater in een goede ecologische en chemische toestand. Nederland heeft de deadline al twee keer met zes jaar uitgesteld, van 2015 naar 2027. Op 22 december 2027 moet elk doel gehaald zijn, of met een onderbouwde uitzondering worden verantwoord.

Waar staat Nederland?

In de tussenevaluatie van december 2024 meldde het kabinet dat ongeveer 80 procent van de normen wordt gehaald. Toch is geen enkel van de ongeveer 750 Nederlandse waterlichamen in een goede toestand. Dat komt door het principe one out, all out: haalt een waterlichaam één norm niet, dan telt het als niet op orde. Daarnaast overschrijden 42 stoffen de norm, en met het huidige beleid haalt in 2027 naar verwachting 61 procent van de waterlichamen het doel voor stikstof en 57 procent dat voor fosfaat.

Wie doet wat?

• Waterschappen zijn aan zet voor de zuivering van afvalwater, monitoring en bronanalyse. Voor de zuiveringen staat bijna een miljard euro aan bouw gepland.
• Gemeenten dragen bij via riolering, het afkoppelen van regenwater en de instrumenten van de Omgevingswet.
• Het Rijk, de minister van Infrastructuur en Waterstaat, is systeemverantwoordelijk.

Wat als 2027 niet wordt gehaald?

De Raad voor de leefomgeving en infrastructuur waarschuwde in 2023 dat Nederland de doelen waarschijnlijk niet haalt en wees op het risico van boetes uit Brussel en rechtszaken, zoals die in andere EU-landen al lopen. De Europese Commissie is inmiddels een inbreukprocedure gestart over grondwateronttrekkingen. Volgens PONT Omgeving bestaat bij het niet halen van de doelen de kans dat juridische procedures volgen, ook rond projecten.

Waar past drijfvuil in dit verhaal?

Eerlijk is eerlijk: drijfvuil en plastic zijn geen KRW-parameter. Zwerfafval in water valt onder de Kaderrichtlijn Mariene Strategie en de afspraken van OSPAR. Toch hangt het samen. Op Nederlandse rivieroevers liggen gemiddeld 332 stuks afval per 100 meter, waarvan 84 procent plastic. Drijfvuil verstopt gemalen en inlaten en tast de beeldkwaliteit aan waar inwoners het water beleven. Wie het water structureel schoonhoudt, en dat emissievrij doet, werkt aan hetzelfde doel: water dat er goed uitziet en goed functioneert.

Wat kunt u nu doen?

• Breng in beeld welke KRW-maatregelen in uw gebied nog openstaan en wat de planning tot eind 2027 is.
• Neem het beheer van drijfvuil en zwerfafval op in het waterbeheerplan, met meetbare resultaten.
• Kies bij onderhoud op het water voor emissievrij materieel, zodat het beheer zelf geen nieuwe uitstoot toevoegt.

Bronnen

• Kamerbrief tussenevaluatie Kaderrichtlijn Water, december 2024 (via provincie Zuid-Holland)
• IPLO, KRW-verantwoording en peildatum 22 december 2027
• Binnenlands Bestuur over het advies van de Rli, mei 2023
• PONT Omgeving, De Kaderrichtlijn Water: hoe staat Nederland ervoor? (2026)
• IPLO, monitoring zwerfafval en microplastics
• WUR, Monitoring zwerfafval in rivieren, jaarrapportage 2024